Lespraktijk

Hoogbegaafdheid: Zes verschillende typen

zes typen hoogbegaafden

Plusklassen, extra uitdaging, verschillende soorten scholen, differentiatie aan de boven én onderkant… zomaar een greep uit verschillende termen die een school bezig houden op het moment dat ze vorm gaan geven aan hun onderwijs voor hoogbegaafde leerlingen. In de serie “HBG” wil ik de komende weken enkele berichten plaatsen rondom dit onderwerp. Vandaag een poging om hoogbegaafden in hokjes en vakjes te zetten.

Waarom nou toch weer dat eeuwige labellen?

In onderwijsland zijn we gewend om kinderen te labellen. Ook al is de basis van handelingsgericht werken dat we kijken naar wat een kind nodig heeft, de nodige diagnostiek is toch nog altijd aanwezig. Autisme, ADHD, dyslexie, hechtingsproblematiek, MCDD, etc. Het blijkt toch zaak om de koppeling tussen diagnostiek en onderwijs in stand te houden. Niet voor iedereen, maar voor specifieke leerlingen.

Als je een label op waarde weet te schatten is er ook niets mis mee. We gebruiken allemaal labels, bewust of onbewust. Als mensen hebben we dit ook nodig om de wereld om ons heen te begrijpen. Door zaken te verdelen in behapbare stukken kunnen we het een plek geven en duiden. Zolang we ons altijd maar realiseren dat een label niet meer of minder is dan een generaliserend ding wat we gebruiken om dingen te begrijpen. Het is geen alomvattende wijsheid (Zie hiervoor het misplaatst enthousiasme waarmee de verschillende leerstijlen van Gartner omarmd werden. De arme man had het nooit bedoeld als zwart-wit denken, maar het gros van de mensen ging er wel zo mee aan de haal. Hetzelfde lijkt nu te gebeuren met de Growth Mindset van Carol Dweck…)

Dus daarom in dit bericht vandaag een verzameling labels die je (onbewust dan wel bewust) eens door je hoofd kunt laten gaan. Denk eens aan de leerlingen die je les geeft en wie weet springen er opeens kinderen op je netvlies waar je eerder niet aan hebt gedacht. En dát is dan het nut van deze labels – dat ze je ruimte geven om anders te denken in plaats van in hokjes en vakjes.

De verschillende typen van hoogbegaafdheid

Net als in het vorige bericht (over de Nebraska Starry Night methodiek) in deze serie heb ik me vooral laten leiden door het Ierse/Noord-Ierse beleidsstuk over hoogbegaafdheid. Ik heb m’n best gedaan om een logische vertaling te maken van de verschillende typen hoogbegaafden die hier gegeven worden.

De succesvollen

Het merendeel van de leerlingen die het label “hoogbegaafd” krijgt behoort tot deze categorie. Ze laten gedrag en capaciteiten zien die daarmee goed gedijen in het onderwijssysteem. Het gevaar bij deze leerlingen is dat het beeld ontstaat dat ze “het toch wel redden”. Verveling en onderpresteren liggen op de loer. Voor de school is het belangrijk om deze leerlingen te helpen met hun verveling om te gaan en waar nodig het curriculum aan te passen om de leerlingen uit te dagen (stretchen).

De uitdagenden

Deze leerlingen worden vaak niet herkend omdat het profiel heel breed is. Deze leerlingen laten vaak uitdagend gedrag zien (sarcastisch, opstandig) en hebben in het onderwijssysteem vooral geleerd dat zij er niet in passen en dat hun talenten niet erkend worden. De frustratie bij deze leerlingen zorgt ook voor een enorm laag zelfbeeld, wat dan weer verhuld wordt met meer sarcasme en ander negatief gedrag.

Het is voor deze groep leerlingen erg belangrijk om aansluiting te vinden in de groep en daar ondersteuning in te krijgen. Ze moeten tactvol leren zijn en hebben hulp nodig bij het bijstellen van hun zelfbeeld.

De onzichtbaren

Deze groep (vooral meisjes tijdens de puberteit, al kunnen het uiteraard ook jongens zijn) valt niet op. Ze verbergen hun talent en laten sociaal wenselijk gedrag zien. Om erbij te horen passen deze leerlingen hun gedrag aan en laten ze hun talenten ongebruikt.

Deze leerlingen hebben vooral hulp nodig op het gebied van erkenning (naar zichzelf toe). Omgaan met conflicten is lastig voor ze, alsook het toetsen van hun eigen gevoelens. Door ze juist te betrekken in projecten voor hoogbegaafde leerlingen kunnen ze in aanraking komen met gelijkgestemden waardoor ze de ruimte voelen om nu wél zichzelf te zijn.

De uitvallers

Deze leerlingen worden gekenmerkt door boosheid. Ze zijn boos op volwassenen en op het systeem waar ze al vele jaren door buitengesloten worden. Het merendeel van deze leerlingen vind je in het voortgezet onderwijs. School is voor deze leerlingen een onveilige plek waar ze zich niet op hun plaats voelen.

Deze leerlingen hebben zeer intensieve begeleiding nodig met een aangepast programma. Vaak hebben deze leerlingen een enorm gat tussen hun IQ en daadwerkelijke prestaties.

De dubbel gelabelden

Hoogbegaafd en autistisch? Of dyslectisch? Grote kans dat de ene diagnose de andere overschaduwt. Deze leerlingen laten vaak niet het gedrag zien dat past bij een zeer intelligente en capabele leerling. Hun handschrift is belabberd of hun gedrag is heel storend. Vaak worden deze leerlingen meer aangepakt op hun zwaktes dan op hun talenten.

De leerlingen hebben hulp nodig om juist op hun talenten aangesproken te worden. Ze moeten leren omgaan met hun zwaktes maar juist werken aan hun sterke kanten. Door ze mee te nemen in meerdere projecten voor hoogbegaafden kan er – met de juiste begeleiding – gewerkt worden aan deze vaardigheden.

De autonoom lerenden

De mythe rondom hoogbegaafde leerlingen vindt zijn basis in de werkelijkheid. Ja, er zijn ook hoogbegaafde leerlingen die zichzelf allerlei vaardigheden eigen maken. Waar de eerste doelgroep (de successvollen) met zo min mogelijk moeite proberen hun werk af te ronden zijn de autonoom lerenden er op gericht om zoveel mogelijkheden te benutten als dat hen lukt. Ze zijn zelfstandig en zelfsturend.

Het is belangrijk om deze leerlingen te ondersteunen in een coachende rol en om ze zoveel mogelijk te faciliteren in hun leren. Zorg ook voor een vangnet als het mislukt.

Tot slot

Zoals ik in het begin al aangaf, een label is niet meer of minder dan een denkkader waarmee je anders naar een leerling kunt kijken. Zolang je de label er niet definitief opplakt is er ook niks mis mee. Niks is zo veranderlijk als een mens (en zeker kinderen & pubers proberen wat labels uit op zichzelf). Ik ben benieuwd of je tijdens het lezen van dit bericht opeens dacht “Oh, ik ken zo’n leerling!” Laat het hieronder weten in de reacties.

zes typen hoogbegaafden



    Laat een antwoord achter

    Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.